Yeni Normalde Hazır İşler

Pandemi perakende dünyasında çok şeyi değiştirdi. Mart-Mayıs arasında “anormal” bir durum yaşadık, insanlar eve kapandı, AVM’ler, işletmeler kapandı, market ve paket işi arttı. Haziran Ağustos arasında “geçiş” sürecini yaşadık, işletmeler açıldı, düşük tempoda çalıştı. Eylül’den itibaren “yeni normal” başladı, okullar açıldığında neler olacağını merakla bekliyoruz. Yeni normalin eskisinden farklı olmasını beklemeliyiz.
• Sosyalleşme perakendenin anahtarıydı. AVM’ler doldu, insanların buluşma, zaman geçirme mekanı olmuştu. Kafeler, barlar yayılmış, herkes kafe-bistro formatına dönmeye başlamıştı. Yeni normalde sosyal mesafe var, insanlar kapalı mekanlara girmiyor, oturma kapasitesi sınırlandı, müzikli mekanlar kapandı, nargile yasaklandı. İnsanlar hala sosyalleşme peşinde ama, yasağı delen işletmelere ceza yağıyor, insanlar evlerde sosyalleşiyor.
• Tüketim perakendenin motoruydu. Lüks ürün, kaliteli hizmet, farklı deneyim öne çıkıyordu. Ucuz satanlar yüksek ciro sayesinde çarkı döndürüyordu. Kurlar yükselince ithalat azaldı, işsizlik artınca tüketim azaldı, maliyetler artınca fiyatlar arttı, insanlar evde kalınca paket servis arttı. Yeni normale ayak uyduramayanlar kapandı veya borçlanarak kaçınılmaz sonu bekliyor. Perakende girişimcileri ne yapacağını bilemez durumda kaldı. Geçmişin alışkanlıklarıyla yapılacak yatırımlarda belirsizlik hakim.
• AVM’lerde yer kapmak, iş yapmak için yarışanlar artık çekiniyor. Giriş sayıları epey düştü, ne zaman dolacağı belli değil. Kira eski normalde bile yüksekti, geçiş sürecinde indirim uygulandı, yeni normalde ne kira isteneceği belirsiz. Kredi borcu olan, yabancılara ait AVM’ler indirime yanaşmıyor, kiracılar kaçar, AVM’ler arasındaki rekabette kiracılarını kaybeden yarışı kaybeder. AVM dünyasında yeni normalde çok şey değişebilir.
• Lüks ve keyfi ürün ve hizmetlerin tüketimi düştü. Eskiden dolup taşan işletmelerin bir kısmı hiç açılmadı, bir kısmı düşen ciroya uyum sağlamak için personeli, çeşidi, hizmeti azalttı. Dünün güçlü zincirlerinin bir kısmı konseptini yeni normale uyarladı, bir kısmı işletmelerini kapadı veya işletmecisinden geri aldı, bir kısmı her şeyin eskisi gibi olmasını umarak bekliyor. Franchise dünyasında yeni normalde çok şey değişebilir.
• Temel ürün ve hizmetlerin tüketimi arttı. Eskiden ucuz olduğu için markalaşmayan işler yeni normalde rağbet görecek, zincirleşecek. Franchise disiplini ve maliyetinden kaçınacak, şube zincirleri veya markalı bayilikler yaygınlaşacak. Yeni zincirlerin sahipleri buna hazır değiller, uzun vadede büyümeye ağırlık verenler yayılır, kısa vadede kazanmaya ağırlık verenler silinir. Perakende dünyasında çok şey değişebilir.
• Paket servis siparişleri arttı. İnternet üzerinden sipariş almayı, ürünleri toplayıp dağıtmayı beceren şirketler büyüdü, zincirleşti, reklam ve tanıtıma ağırlık verip markalaştı. Piyasa hakimiyeti arttıkça hizmet bedelleri de yükseldi, perakendeciler şikayetçi ama onlarsız yapamıyor. Yeni normalde dağıtıcılar markalaşacak, perakendenin karından aslan payını alacak.

Yeni normalin ne getireceğini, hangi sektörün, hangi markanın nasıl gelişeceğini yaşayıp göreceğiz. Bu ortamda perakende yatırımcısı yarın ne kazanacağını kestiremediği işe yatırım yapmak yerine, ne kazandığını göreceği hazır bir işi devralmak istiyor. Devir sepeti.com sitemizden kazandığımız deneyimin, geniş bir kitleye yarar sağlayacağını düşünüyorum. Bu zamanda devralmak isteyenlere önerilerim şöyle.
• Küçük işletmelerde en büyük risk, işletmecinin kendisidir. Herkes her işi yapamaz, bir iş herkese para kazandırmaz. Sevmeyeceğiniz, başında durmaktan mutluluk duymayacağınız işe girmeyin. İş kazanır, siz kazanamazsınız, müşteriniz, tedarikçileriniz, çalışanlarınız sizin paranızı yer bitirirler.
• Hazır iş devralırken geçmişini inceler, geleceğini satın alırsınız. Geçmişin rakamlarını vermek istemez veya abartırlar, tam ve doğru alın. Geleceğin koşullarını ve risklerini öngörün. Bilenlere danışın, araştırın, normal beklentinin yanı sıra en iyi ve en kötü senaryolarda ne olacağını da belirleyin.
• İşi incelerken rakamlarla yetinmeyin, kayıp ve kaçakları, personelin uzmanlığını, tedarikçilerin sorunlarını, müşterilerin isteklerini, devir nedenini anlayın. Küçük işletmeler sahibini yorar, devreden sorunları çözememişse bunu bir fırsat olarak görün, siz çözebilecekseniz devralın. Sizi yoracak işi seçin, çalıştığınız kadar kazanın, zahmetsiz rahmet olmaz.
• Hazır işler kazancına göre değerlendirilir. Bedelin kaç yıllık kazanca eşit olacağı ise markanın gücü, yerin cazibesi, müşterinin sadakati, sistemli çalışması, piyasanın canlılığı vb. etkenlerle şekillenir. Zor işe 2 yıllık, güzel işe 4 yıllık, markalı işe 6 yıllık kazancını isteyebilirler. Devir piyasasını tanıyın, kazancını öğrenin, hak ettiği bedeli ödeyin.

Hazır iş yeni kuracağınız işe göre biraz fazla yatırım gerektirir, çünkü başlangıç risklerini geride bırakmıştır. Hemen kazandırmaya başlar, güvenilir kazanç sağlar. Ancak iyi araştırmazsanız hüsrana uğrayabilirsiniz. Devredenler satmak için eksik bilgi verir, aracılar satış olsun diye acele ettirir, arkadaşlar sorumluluk almamak için gereksiz ihtiyat önerir. Fırsatları yakalamak için piyasayı bilen, gireceğiniz sektörü tanıyan, sizi değerlendirecek uzmanlara danışın.